Comenius: Lexicon atriale latino-latinum

 

Jan_H

Page history last edited by Millner 1 yr ago

Lexicon Januale


PAG. XXX (GoogleBooks scan NOT yet available)


Scribae: EMillner, [nomen adde]

Status:


 

LITERA: H

Ab H incipientia.

HAbena, retinaculum freni.

2. HAB-ere, sub potestate tenere: sed latissimô varioque sensu, qvod ex seqventibus cognosces. Si habes domum, et illam -es pro utili, et -es te in ea bene, -e, sive -ita, (et in-ita) illam. Nam bonum -itaculum, dat -itatori commodam -itationem: desertum in-itabile. est. Qvid praeterea? In vestibus utere -itu simplici: sed -itum prudentiae compara tibi firmum, ut sis -ilis ad munia. In-ilem tamen ne irride: qvia ut -itudo corporis, sic -ilitas mentis, a Deo sunt. In bonoexhibe te strenuum, et adhibe vires: in malo cohibe te, et inhibe alios: prohibe mendacia, et perhibe testimonium Veritati: qvam ne post habe ulli rei, ante habe omnibus: si tibi venditor falsâ merce imposuit, redhibe eam illi. Ita habeberisVir bonus.

Hâc, V. Hîc. Hactenus, V. Tenus. Haedus, V. Hoedus.

3. HAER-et, qvi progredi non potest: haesitat qvi haerere incipit. Aliqvando ad-et nobis aliqvid: et co-et aliud qvid, aut in-et. Haes-itat animo, qvi rem non satis intelligit: -itat lingvâ, qvi adhaese loqvitur. Tu si attendes ubiqvecohaerentiam rerum, et scies amoliri obhaerentia impedimenta, sapies.

Ha ha he, vox ridentis.

4. HAL-are (et -itare) est spiritum, aut vaporem, emittere. Ut fit, cum Sol ad-at terrae calorem; Terraqve ex-at suas ex-ationes, tunc horti -ant floribus, et in-ant odorem naribus. Anhel-us senex -at crebro -itu, eôqve -at sanitatem. Tu vero pius esto usqve ad extremum vitae halitum.

5. Halec (n. et Hal-ex-ecula, et Alex, f.) piscis marinus salsus.


page 283/284, image: s141

6. HALLU-s (et Allus, et Hallux) pollex pedis: unde -cinari, impingere ad aliqvid: et dehinc labi per errorem, errare.

7. HAM-a, uncus ferreus, qvô aedificium incensum discerpitur: et qvalibus fabri -ant trabes: Ã” piscatur -iota.

8. Hara, stabulum porcorum.

9. HARIOL-us, divinatorum qvoddam genus: qvorum -ationes qvales fuerint, -are, si potes.

10. HAST-a (contus praeferratus) tenetur -ili: gestatur vero ab -ato; seu in bello, seu in -icis ludis.

11. Haud, et haut, idem qvod Non.

12. HAU-rit aqvam -stor e puteo -strô: Vinum vero potator ex-rit e cyatho -stim, etiam magnos -stus, inex-stum barathrum.

13. HEBE-s, est acumine carens. Sed -tudo securis unde est? si talis facta, per se -t: si non uteris, -scit a rubigine: si ad secandum nimis dura adhibes, -tatur ictibus.

14. HEDER-a, herba longissima, scandens arbores et muros: ex qva (qvia semper viret) faciunt -aceas coronas.

15. Hei, vox ingemiscentis.

16. HELC-ium, loramentum collo eqvi circumdatum, qvô vehiculum trabit: -ium fartum aliud est.

17. HELU-o (et Hellu-o) immoderatus vorator aut potator, qvi -atur.

18. HELV-us color, medius inter rufum et album: qvale est -olum vinum.

19. Hem, vox admirantis.

20. HERB-a planta minor frutice, et mollior: qvas in -oso campo colligit -arius. Seges -ida, qvia -ascit (-escit) invito agricolâ, ex-atur. Ferd -atica pingvior fit, qvam -illis anser. Corona -acea, non retinet diu -eum colorem.

21. HER-es (edis, m. f.) occupans bona demortui, adit -editatem, -editario jure. Si coedes adsunt, -ciscunt inter se -edium, nisi qvis ex-edatus sit. Ex-edes enim non -editant (s. a. v.)

22. Heri, die praecedente, seu hesternâ.

23. HERNI-am (h. e. rupturam et tumorem scroti) patitur -osus.

24. HERUS et -a, regunt familiam imperio -ili.

Heu (et Eheu) vox dolentis.

Heus, vox vocantis.

25. HI-are, esse ore aperto: qvomodo -at qvi oscitat: terra -at aestu; et flores -ant (seu -ascunt) dum se aperiunt. Timidus non audet -scere, h. aperire os. Terra -atu suo aliqvando de-scit homines: ipsa vero fat-scit, h. e. fit abunde -ulca: sed canis cursu fat-scens, cum defet-scitur, aut jam defessus est, in-at aqvae (v. aqvam) appetitu indefesso.

Hibernus, v. Hiems.

26. Hic, haec, hoc rei praesentis nota. Dic ergo: Hic, qvem tu hîc qvaeris, abiit hinc, abhinc triennio: nec adhuc rediit. Adhaec rumor advolat hinc illinc, qvod vagetur huc illuc, transeatqve hinc inde. Inter haec tamen transiit ille hâc,abiitqve iterum dehinc: an huc rediturus sit posthac, incertum est.

27. HIEM-s, seu -alis anni pars frigida, facit ut etiam mare -et, nosque cogit -are (seu, qvod usitatius dicimus, hibern-are) in hiber-naculis. Milites qvoque hiberno amant hiberna (sc. loca.)

28. HILAR-is conviva prodit laetitatem internam externis gestibus, -itateqve suâ, ex-at alios, ut et ipsi -escant, -iterqve agant.

29. Hilla, farcimen tenuissimum.

Hillum, V. Ile. Hilum, V. Hir. Hinc, V. Hic.

30. HINN-it Eqvus sonoro -itu, cum ad-it aliis eqvis. -uli sunt pulli cevini generis.

31. Hir, est vola manûs (a [gap: Greek word(s)] , manus.) Hinc veluti diminutivum, Hil-um medius volae scrobiculus, non magna res. Ne hilum qvidem, contracte Nihilum, et Nihil, et Nil: Non nihil est aliqvid. Nihil non, omnia.

32. HIR-cus, caprarum mas, sudat -cum, id est purulentum qvid, e -qvis: -cosi qvidam viri -cinâ libidine -cum olent, copore plerumque -ti (seu -suti, et hispidi.) Adolescentes -qvitalliunt.

33. HIRUD-o, vermiculus aqvaticus, cuti adhaerens.

34. HIRUND-o, avicula aestiva tectis haerens: ubi -ininos nidos inveniens.

35. HISTORI-a est rei gestae circumstantialis narratio: qvam scribit -cus -câ fide, dum res -ales in monumenta refert. At Histr-io aliena gesta reprae-sentat -ico habitu, et-ionico gestu: qvae ars -ionia et -ionale studium, vocatur.

Hiulcus, v. Hiare. Hodie, v Dies.

36. HOED-us (-ulus-illus -iculus pullus caprinus) tractus ex -ili dat -ilem carnem.

37. Homagium, est jur amentum fidelitatis, qvod subditi praestant Principi suo.

38. HOM-o, animil rationale, sit erga alios -ines, ut pote human-ae naturae consortes, -us, agatque cum illis e (seu -iter), Inhumani sunt semihomines: indigni dici hom-ines, sed -uli (-ulluli: -unciones-unculi). Interim humanitus nobis accidunt defectus.

39. HON-or (seu -os, oris) est laudabilis alicujus status ob virtutem: -orant enim viros -orabiles -orifice. Qvanqvam et in-oros vidimus qvandoque - oratos: id tamen fit -orariis saltem titulis, dum nolunt videri in-ori. Vere -estus amat -estatem, -estatqve (et co-estat,) suos. In-estus contra in-estat seipsum, suorum autem fitde-estamentum.

40. HOR-a, est vigesima qvarta pars diei naturalis: cui si addis semi-am et sesqvi-am, habebis triium. At -arium (horologium,) discriminat spatia -aria.

Horda, v. Forda.

41. HORD-eum, genus frugis hirsutum, contunditur


page 285/286, image: s142 

ab -eario, ut fiant pultes -eaceae.

42. HORN-ô nascitur (i. e. hoc anno) -um (seu otinum) vinum.

43. HORR-ere, est pavore tremiscere: uti fit, cum -ida febris -orem infert, ab-ereqve cibos côgit. Sed et alia -endo (-ibilia,) faciunt ut co-escamus. Tu -esce peccata inprimis, si non vis ex-escere mortem, et judicium.

44. HORRE-um, est repositorium frugum, sub custodia -arii.

Horsum, v. Versus, in vertere.

45. HORT-ari, est ad aliqvid faciendum verbis impellere: qvomodo ad bonum -atur a malis de-atur, bonus -ator. Si videt segnem, ad-atur denuo, et ex-atur acrius, qvibuscunqve -atoriis (-ativis,) sermonibus: pij vero sese co-antur, ad pietatem, sanctis -aminibus.

46. HORT-us (ulus) est ager herbis arboribusqve -ensibus consitus: sub custodia -ulani.

47. HOSP-es (itis,) est qvi advenam domo excipit: -es qvi excipitur. Hosp-es activus cum -ita sunto -itales, excipiantque -ites passivos -itiô-italiter: in-itis, ubi non licet apiud qvemvis -itario.

48. Hostia, sacrificium.

49. HOST-ire, par pari referre: qvomodo beneficia -imus qvum grato -imento red-imus: frumenta admensa aeqvamus -oriô.

50. HOST-is, veniens -ili animo, exercet -ilitatem -iliter, in -ico (solo.)

Humanus, v. Homo.

51. HUM-ere, est esse plenum vapore fluido: Omne autem -idum-ore suo -ectat alia, ut -escant ipsa qvoqve.

52. HUMER-us, summitas brachii est: osus homo -is latis: -ale, tegumentum -orum.

53. HUM-us (i. f.) superficies terrae. Qvod jacet -i -ile est: qvod se tollit -ô indebite, id -iliamus. Sed -amus cum, qvem sepelimus: cui interdum -ato, vel etiam in-ato, filius nascitur post-us. Tu esto -ilis: nihil tutius -ilitate.

Hyems, v. Hiems. 

____________________________________

____________________________________

H.

1. HAEmatites, 73.

2. Haemorrho-is (idis) sangvinis prostuvium 302.

3. Haere sis (error circa sidem) 970; -siarcha, -ticus, -tice 717.

4. Halcy-on (et Alcyon) 136. Dicitur et Halcedo (s. Alcedo).

5. Hallelujah (Hebr. 1000.) laudate Dominum.

6. Halo (onis, m.) 54.

7. Halter (eris, m.) pertica qvam qvis manu tenens sese vibrat, 839.

8. Harmoni-a (concordia, concentus) -ce 701.

9. Harpag-o (onis, m.) pertica uncinata 913.

10. Harpedone (es) 386.

11. Harpyjae, 317.

12. Hebdom-as (adis et -ada) L. septimana (24, 551.)

13. Hebr-aeus [490: ab Heber tritavo Abrahami, cujus posteri sunt.] -aicus.

14. Hectica 310.

15. Helen-ium, aliâs Enula. -ites (ae, m. 375.)

16. Hellebor-us (et -um, 98). Hemicranium, v. Cranium.

17. Hemina 525.

18. Hemiplexia 308.

19. Hepiolus 150.

20. Hercul-es (is, m. 544.) signum coeleste: 2 heros 932.

21. Hermetica 706 Medicina (ab inventore Hermete.)

22. Hero-s (ois, m. -ina, f. 932) extraordinariis virtutibus illustris Vir aut faemina: -us et -icus, 911.

23. Herps (etis, m.) ulcus serpens: 294.

24. Hexagonus 77 sex angulorum.

25. Hiberni, 560.

26. Hierarch-ia, 966, subordinatio regiminis Ecclesiastici.

27. Hieroglyphicae notae 486.

28. Hippocra- s, seu -ticum vinum 375.

29. Hippomanes, 348.

30. Hispan-us -ia 560.

31. Holocaustum 944.


page 415/416, image: s207

32. Horiz-on (tis, m. 541) terminans Coelum et terram circulus; -ontalis (situs 527.)

33. Hungar-us 560 -ia.

34. Huso (onis, m. 154) piscis Danabianus, spinis carens.

35. Hyacint-hus 76 gemma: -hinus (color) 165

Hybernus, v. Hibernus.

36. Hybrida 315.

37. Hydra 131 L. Natrix.

38. Hydraulum 329, aqvatica machina.

39. Hydrop-s (is, m. et isis, is, f. 301) -icus.

40. Hymnus 960, canticum laudes contmens.

41. Hyperbole 684.

42. Hypocaustum 732.

43. Hypochondria (orum, 211.)

44. Hypocr-isis (simulatio) -ita 648 -iticus.

45. Hypo heca, 659 res immobilis pignori data

46. Hyssopus (et -um, n. 97).

47. Hystrix (icis, f. 189) animal ex Erinaceorum genere maximum.

Comments (0)

You don't have permission to comment on this page.